Çocuklarımıza mahremiyet eğitimi verilmesi ruh ve beden sağlıklarını korumak,
güvenliklerini sağlamak amacıyla oldukça önemlidir. Mahremiyet eğitimi, korku ve endişe
yaratmadan günlük yaşamın seyri içinde doğal olarak verilmelidir, verilirken bazı
kaynaklardan yararlanılabilir (Kitap, video vb.). Ayıp, yasak, günah gibi kelimeler yerine
mahrem kavramının kullanılması, çocukların duygusal gelişimi için önemli olacaktır.
Yetişkinlerin çocuğa dokunacağı durumlarda çocuğa nedenini açıklayarak yaklaşması ve
müsaade istemesi mahremiyet alanı sunarken istemediği durumları dile getirmesi için teşvik
edici olacaktır. Çocuk bedenine dokunulmasını istemediği durumlarda ise çocuğa itiraz etme
hakkı tanınmalıdır. Çocukları severken ya da onlarla oynarken orantısız güç kullanarak
kendilerini güçsüz ve çaresiz hissetmesinden kaçınmalıdır. Çocuklara mahrem bölgeleri
tanıtılmalı ve ihlal edilmesi durumlarda öncelikle “Dur” uyarısını yapmasını, devam eden
durumda tepki vermeleri, bağırmaları, kaçmaları veya yardım istemeleri gerektiği
öğretilmelidir. Yine böyle bir durumda karşılaşıldığında ve “Bunu kimseye söyleme, bu bir
sır” şeklinde tepki alma ihtimallerini göz ederek “İyi sır ve Kötü sır” kavramlarının
öğretilmesi gerekmektedir. Mahremiyetlerine yönelik kendilerini rahatsız hissettikleri
durumlarda sizlere veya güvendikleri bir yetişkinle paylaşmaya teşvik edilmelidirler.
Çocuklara telefon numaranız, adresiniz, 112 acil gibi önemli numaralar ve bilgiler mutlaka
öğretilmelidir.
1- Özel Alan Tanımlama:
0–3 yaş bebeklik dönemi dâhil, çocuğun özel alanlarını tanıması gerekmektedir. Bu
tanımlama yapılırken bir oyuncaktan veya görselden faydalanabilir. Öğrenme aşamasından
sonra gizleme eylemini öğrenmesi, özel bölgelerine yalnızca anne-baba/bakım veren ve
gerekli durumlarda sağlık profesyonellerinin güvendiği birinin yanında dokunabileceğinin
öğretilmesini ve özel bölgelerin ve özel alan kurallarının herkes için geçerli olduğunu,
kendisinin de başkalarının özel bölgelerine dokunmaması ve bu konuda dikkat etmesi
gerektiğinin vurgulanmasını gerekir. Çocuklarda ‘o daha anlamaz
’ diye düşünerek çocuğun
özeline saygı duyulmaması mahremiyet algısı oluşturmasında sekte vuracaktır.
Fotoğraf: insicam.com
2- Karar Verme ve Hayır Deme Hakkı:
3–6 yaş arasında çocuğun yaptığı tercihlere saygı duyulması, sorumluluk alması için teşvik
edilmesi önemli olacaktır. Bu durumlarsa sorumluluklarını yerine getirme şekline
olabildiğince az müdahil olunması, gerekirse sözel yardım edilmesi çocuğun kendine
güvenmesi için önemlidir. Çocuğun yapmak istemediği bir eyleme zorlanması ya da sürekli
çocuk adına karar alınması bu süreci olumsuz etkilemektedir. Özgüven, çocuğun sınır ihlali
yaşaması durumunda kendini koruyabilmesi ve ifade edebilmesi için çok değerlidir. Bu
durumda çocukta özgüven aşılarken aynı zamanda ikincil bir kazanç elde edilmektedir. Çocuk
deneyimleyerek ve çabalayarak öğrenmiş olacaktır.
6–12 yaş arasında ise çocuğun sosyal alanlarda hayır deme hakkının olduğunu bilmesi, bir
başkası hayır dediğinde karşısındakinin güvenli alanına saygı duyması gerektiği üzerinde
durulması gerekmektedir.
3- Cinsel Organ Sevgi Objesi Yapılmamalıdır.
Çocukların cinsel organlarına izinleri olmaksızın dokunmak; istememelerine rağmen
sarılmak, öpmek gibi davranışlar çocukların mahremiyet algısına zarar verebilmektedir. Bu
nedenle onlar istemiyorsa teması kesmek gerekir. Bu süreçte “iyi dokunuş ve kötü dokunuş”
kavramları çocuğa verilmelidir. İyi dokunuşlar sevdiğin, güvendiğin kişilerin istediğin
zamanda sana dokunabilmeleri; kötü dokunuşlar ise tanımadığın, güvenmediğin insanların
sana istemediğin halde dokunmaya çalışıyor olması şeklinde aktarılmalıdır. (Bunları
aktarırken materyallerden faydalanılabilir.) Kötü bir dokunuş hissettiğinde bunu rahatlıkla
ifade edebileceği belirtilmeli, kimlere söylemesi gerektiğinden bahsedilmelidir.
Cinsel organlar/özel alanlar hiçbir dönemde çocuğu severken konu olmamalıdır. Mahrem
alanlarına dokunarak sevmek, dudaktan öpmek, çocuğu cinsel organıyla övmek ya da yermek
kaçınılması gereken davranışlardandır ve özel alan ihlali olarak değerlendirilmektedir.
4- Özel Alana ve Mahremiyete Saygı
Çocuğa vücudundaki özel alanlar kadar bir başkası ile arasında ne kadar mesafe olması
gerektiği de öğretilmelidir. Böylelikle hangi davranışların kimler tarafından yapılıp
yapılamayacağını, bireylerin birbirlerinin izni ve haberi olmaksızın ne kadar
yaklaşabileceklerini öğrenecek ve kendisini daha rahat koruyabilecektir. Bu nedenle üzerini
değiştirmesi gerektiğinde kendi başına yapamasa bile sadece anne veya baba, çocuk olarak
ayrı bir yerde yapmak, kendisi yapmak istediğinde özeline saygı duymak ve desteklemek
önemlidir. Yalnız kalmak istediğinde ebeveynleri/bakım verenleri dâhil olmak üzere
belirlenen özel alanına çocuğun onayı olmadan girilmemelidir.
Kardeşleri (varsa) ile birlikte banyo yaptırılmamalı ve özel bölgelerine olabildiğince
bakılmamalıdır. İç çamaşırı değişimi gibi temizliği ile ilgili konularda çocuk bilgilendirilmeli,
yardım istemediği ve gerekli olmadığı sürece fiziksel müdahaleden kaçınılmalıdır.
Fotoğraf: Youtube/ bedenimbanaait
Son olarak, anne ve babaların taciz ve istismar vakalarını engellemek adına yapması ve dikkat
etmesi gerekenler ise;
-Çocuğun cinsiyeti ne olursa olsun bir yabancı(güvenmediği) ile aynı ortamda yalnız
kalmaması gerektiğinin öğretilmesi,
-Kim olursa olsun zorla “öpme” “sarılma” gibi eylemleri yaptırılmaması, bu durumlarda hayır
demeyi öğretilmesi,
-Toplu taşımada ya da başka durumlarda çocuğun başkalarının kucağına oturtulmaması,
-Çocukların küfür, uygunsuz şakalar ve el hareketlerinin olduğu durumlardan uzak tutulması,
-Sosyal medya kullanımlarının ebeveynler tarafından sürekli olarak takip edilmesi,
-Çocuğa arada birinin ona “bunu kimseye söyleme” şeklinde bir söylemi olup olmadığının
uygun bir şekilde sorulması,
-Her gün sıcakkanlı bir tavırla “bugün bana anlatmak istediğin bir şey var mı?” sorusunun
sorulması,
-Çocuklara gerekli durumlarda bağırma, itiraz etme, çığlık atma ve kaçma refleksinin
öğretilmesi,
-Farklı bir eve gidildiğinde çocukların kapılar kapalı olarak yalnız kalıp oyun oynamalarına
müsaade edilmemesi ve sık sık kontrol edilmesi olarak özetlenebilir. (Akcan, Toplumsal
Duyarlılık Merkezi Bülteni)
Mahremiyet eğitimi verilirken ailelere yardımcı olabilecek kitaplardan bazıları şunlardır:
– Beni de Bedenimi de Seviyorum, Rayka Kumru
– Kızlar, Oğlanlar ve Beden Bilimi , Meg Hickling
– Bedenim Bana Ait , Pro Familia
– Anne Ben Nereden Geldim? , Ali Çankırılı
– Sır Versem Saklar Mısın? , Jennifer Moore Mallinos
– Kiko ve El
– Ben Nereden geldim? Miniklerin Dünyası, Sergi Camara & Teresa Herrero
– Anne Bu Ne?, Jülide sevim
– Çocuklar İçin Cinsel Eğitim Öyküleri, Yaşam Yanardağ Çelik
– Balyanaklar için mahremiyet kitabı, Saniye Bencik Kangal
Referans
Çocuk ve Mahremiyet -Uzman Psikolog Lamia Kalender Ergül
Çocuklukta Mahremiyet Eğitimi- Tuğçenur Çıtak
TRT Çocuktan ebeveynlere mahremiyet eğitimi uyarısı
